dorienrozing.jpg
Dorien Rozing Hoofdredacteur

Homorechten in Rusland: daar was toch iets mee?

Regenboogvlaggen op halfstok en posters van Poetin met roze wangen en lippenstift. Dat waren de beelden die domineerden tijdens de Poetin-protesten in Amsterdam, in het voorjaar van 2013.

Even leek het alsof heel Nederland zich verzette tegen de omstreden Russische wet die het propaganderen van niet-traditionele relaties strafbaar stelt. In de volksmond werd de wet al snel omgedoopt tot 'anti-homowet'. Inmiddels zijn we een paar jaar verder en is de tijd van protesteren voorbij. Poetin heeft zijn Olympische Spelen in Sotsji gehad en ook het Nederland-Ruslandjaar zit erop. Tijd om de balans op te maken. Wat maakte die 'Poetin Protesten' nou zo immens populair en, nog belangrijker, wat heeft het opgeleverd? In gesprek met Martijn Dekker, onderzoeker sociale conflicten aan de UvA.

Ingrediënten

“Die enorme opkomst verraste me wel”, vertelt Dekker als hij terugdenkt aan die weken van protest in 2013. “Ik herinner me die tijd nog goed, je zag het overal voorbij komen op Facebook. Maar dat ook echt iedereen kwam opdagen, had ik niet verwacht.” Het succes heeft volgens Dekker te maken met een aantal specifieke ingrediënten die onmisbaar zijn in soortgelijke protesten.

Om te beginnen is empathie cruciaal. “De beelden van in elkaar geslagen Russen of, nog dichterbij, de foto van die mishandelde Nederlander [Wilfred de Bruijn red.] in Parijs. Daar kan iedereen zich in verplaatsen en over opwinden”, meent Dekker. Tel daar het Nederlandse tolerantiegevoel bij op en je hebt een goede basis voor protestacties te pakken. “Nederland wil heel graag uitstralen dat ze van haar homogemeenschap houdt. Als dat in andere landen verkeerd gaat, zijn wij de eerste die met ons vingertje wijzen: 'kijk eens hoe tolerant wij zijn, zó moet het!'” Deze tolerantie is volgens Dekker een kernwaarde van onze nationale identiteit en iets wat we steeds opnieuw willen benadrukken, zoals bijvoorbeeld bij het drugsbeleid. “Het gedoogbeleid is een belangrijk onderdeel van onze nationale identiteit en daar mag je niet zomaar aankomen. Dat maakt het sluiten van coffeeshops bijvoorbeeld extra moeilijk.”

Het laatste, onmisbare ingrediënt is timing. “Poetin had net die anti-homowet goedgekeurd toen hij naar Nederland kwam ter ere van de vriendschap tussen Nederland en Rusland. Het diner in het Scheepsvaartmuseum was vervolgens dé gelegenheid om de straat op te gaan.”

“Nederland wil graag uitstralen dat ze van haar homogemeenschap houdt. Wanneer dat in andere landen verkeerd gaat, zwaaien wij als eerste met ons vingertje”


Kiss In

Wat een succesvol protest zoal behelst weet ook Florian Filtzinger. Vanuit zijn kamertje in Berlijn organiseerde hij in drie weken tijd een Kiss In die in ruim tachtig verschillende landen navolging kreeg. “Een vriend en ik hadden het over die omstreden wet in Rusland en wilden iets doen. Op een vreedzame manier wilden we de LHBT's in Rusland laten zien dat ze niet alleen stonden.”

“Poetin staat voor zo'n beetje alles wat wij niet willen in de Nederlandse politiek. Hij is gewoon een makkelijke Kop van Jut”

Zo gezegd, zo gedaan. Op 8 september 2013 stonden overal ter wereld in tientallen steden duizenden LHBT’ers voor de Russische ambassade te zoenen. “Het succes via Facebook was overweldigend. Het leek wel alsof mensen er klaar voor waren iets te doén. Van een Madonna-fanclub in Argentinië tot een groep twaalfjarigen in Parijs: er was een collectieve bereidheid tot actie.”

Entertainment

Die bereidheid tot actie moest vervolgens nog wel in een specifiek format gegoten worden. “Mensen komen graag protesteren, maar je moet ook niet teveel van ze vragen,” zag Filtzinger. “Juist in een stad als Berlijn kun je het niet maken om 's ochtends vroeg te gaan protesteren.” En dus konden de mensen uitslapen, zorgde Filtzinger voor een goede geluidsinstallatie en werd zangeres Peaches opgetrommeld om het entertainmentgedeelte op zich te nemen. Want, zo benadrukt Filtzinger, “mensen moeten het ook gewoon naar hun zin hebben.”

“Het leek wel alsof mensen er klaar voor waren. Van een Madonna-fanclub in Argentinië tot een groep twaalfjarigen in Parijs: er was een collectieve bereidheid tot actie”

Die laagdrempeligheid is ook volgens Dekker een cruciaal element: “Alle protesten die we zagen hadden een duidelijk karakter van een feestje.” Daarbij komt ook een stukje homo-nationalisme om de hoek kijken: “Er is een hele grote groep in Nederland die het leuk vindt om aan te haken bij 'de homo's en zo hun tolerantie te tonen. In ruil voor aanwezigheid verwacht deze groep gezelligheid, feestelijkheid en glitters.” Een moeilijke balans, vindt Dekker. “Je loopt het risico dat het serieuze karakter verloren gaat maar met te veel drama komen de mensen niet opdagen.”

Maar waarom staan er bij een anti-Poetinprotest dan meer dan vierduizend mensen op straat en komt er bij een soortgelijk protest voor homorechten in Kirgizië slechts een handjevol opdagen? Ook dat is volgens Dekker goed te verklaren. “Als je je tegen Rusland en Poetin keert, kun je ervan uitgaan dat er aandacht komt. Kirgizië is wat dat betreft een ver-van-je-bed-show. En daarnaast hebben wij in Nederland ook gewoon een pesthekel aan Poetin. Hij staat voor zo'n beetje alles wat wij niét willen in de Nederlandse politiek. Hij is een makkelijke Kop van Jut.”

“Er heerst een bepaalde verwachting van gezelligheid, feestelijkheid en glitters”

Een valkuil in dit alles is dat we met die focus op de ander (in dit geval: Rusland), de situatie in eigen land volledig vergeten. Dekker: “Natuurlijk is de situatie in Rusland urgenter dan hier. Maar dat betekent niet dat we in Nederland alles zo goed voor elkaar hebben. Er is nog altijd veel schijntolerantie en wanneer we met z'n allen op het Museumplein of voor het Scheepsvaartmuseum staan, betekent dit nog niet dat hier niets meer te verbeteren valt.”

Aandacht

We zijn inmiddels weer even verder en de omstreden wet waar het allemaal mee begon, is nog steeds van kracht. Het is lastig te meten wat de acties hebben opgeleverd en om de aandacht ook ná de acties erbij te houden. “Wanneer je strijdt om de rechten van anderen en je de noodzaak niet lijfelijk ondervindt, is het moeilijk de aandacht vast te houden. Zodra je van het Museumplein stapt, is er voor jou als persoon niets aan de hand.” Dat is volgens Dekker een groot verschil met bijvoorbeeld de acties na de aanslag bij het franse satiretijdschrift Charlie Hebdo. “Mensen voelden toen heel duidelijk dat ook hún vrijheden op het spel stonden. De noodzaak van protest is anders en misschien wel duidelijker.” Ook Filtzinger moest na het succes van de Kiss In hard werken om de aandacht op Rusland te houden. “De Olympische Spelen in Sotsji waren voorbij en de media waren alweer met andere dingen bezig.”

“Zodra je van het Museumplein stapt, is er voor jou als persoon niets aan de hand”

Maar, zo benadrukken Dekker en Filtzinger, we moeten niet te cynisch worden. “Uiteindelijk hebben al die protesten wel iets losgemaakt”, zegt Dekker. Filtzinger kan dat beamen. “De Russische LHBT-gemeenschap heeft enorm veel steun gehad aan onze acties. Ze voelden zich gehoord en zagen met eigen ogen wat een goede organisatie op de been kan brengen. Ik ben nog steeds in contact met Russische activisten en help ze met mijn eigen netwerk waar ik kan.” Volgens Dekker is het een kwestie van een lange adem hebben. “Misschien is er geen direct resultaat, maar het heeft wel de hele homogemeenschap in Rusland op de kaart gezet. Iedereen kijkt mee.”

 

dorienrozing.jpg
Dorien Rozing Hoofdredacteur